Албатта ҳукм Аллоҳникидур Сиёсий сақофий таҳлилий
сайт

 

 

Демак, улар шаръий далил бўлмайди.
Шаръий иллат фақат шаръий нусус далолат қилган иллатдир. Шунинг учун нусусга чекланиш ва унинг далолати доирасида тўхташ зарур. Нусус фойдани юзага чиқаришга ҳам, зарарни даф қилишга ҳам далолат қилган эмас. Демак, шаръий иллат фойдаларни юзага чиқариш ва зарарларни даф қилиш эмас, балки нусус келтирган нарса бўлади. Нусус олиб келган бу нарсага замон ва макон ҳам, бирор иш-ҳаракат ҳам далолат қилган эмас. Унга ҳукмнинг иллатини баён қилишда шаръий нусус далолат қилган. Нусус эса мутлақо ўзгармайди. Демак, бу ўринда фойдани юзага чиқариш ва зарарни даф қилишнинг, шунингдек, замон ва маконнинг ҳеч қандай эътибори йўқ.
Шунга биноан, шаръий аҳкомлар замон ва маконнинг ўзгариши билан ўзгармайди. Шаръий ҳукм ўша-ўша, замонлар ва маконлар ўзгарса ҳам, у ўзгармайди.
Шунингдек, одамлардаги урф-одатларнинг ўзгариши ҳукмнинг ўзгаришига таъсир этмайди. Чунки урф-одат ҳукмга иллат ҳам, асос ҳам эмас. Урф-одат шариатга зид бўлиши ёки зид бўлмаслиги мумкин. Агар у шариатга зид бўлса, шариат уни бекор қилиш ва ўзгартириш учун келган. Чунки бузуқ урф-одатларни ўзгартириш шариатнинг ишидир. Зеро, улар жамиятнинг бузилишига сабаб бўлади. Шунинг учун улар шаръий ҳукмга асос ҳам, иллат ҳам қилиб олинмайди ва шаръий ҳукм уларга қараб ўзгармайди. Агар урф-одат шариатга зид бўлмаса, шаръий ҳукм бу урф-одат асосида эмас, балки ўзининг шаръий далили ва иллати асосида қарор топади. Шунга кўра, урф-одат шариат устидан ҳакам қилинмайди, балки урф ва одатлар устидан шариат ҳакам қилинади. Демак, шаръий аҳкомларнинг далили нусус бўлиб, уларнинг шаръий иллати мавжуддир. Урф-одат мутлақо далил ҳам, иллат ҳам бўлолмайди.

Энди Исломий шариат барча замон ва макон учун яроқли эканига келсак, у шундан иборатки, Исломий шариат инсоннинг барча замон ва маконлардаги муаммоларини ўз аҳкомлари билан ечиб беради. Ислом шариати инсон муаммолари қанчалар янгиланмасин ва хилма-хил бўлмасин, уларнинг барчасининг ечимини ўз ичига олган. Чунки у инсон муаммоларини ечаётган пайтда инсонни бошқа сифатда эмас, инсон сифатида эътиборга олиб, унинг муаммоларини ечиб беради. Аммо инсон барча замон ва маконда ҳам ўзгармас ғариза ва узвий ҳожатларга эга бўлган инсондир. Шунингдек, унинг муаммоларини ечиб берадиган аҳкомлар ҳам ўзгармайди. Ўзгарувчи эса инсон ҳаётининг шаклларидир. Бу эса инсоннинг ҳаёт ҳақидаги нуқтаи назарига таъсир кўрсатмайди. Инсоннинг янгиланиб турувчи хилма-хил талаблари эса шу ғариза ва узвий ҳожатлардан келиб чиқади. Шариат бу янгиланиб турувчи ва хилма-хил талабларнинг шакллари қанчалар турли-туман ва ўзгарувчан бўлмасин, уларнинг ечимини қамраб олган. Бу эса фиқҳнинг ўсиш сабабларидан биридир. Лекин шариатдаги бу кенг қамров шариат ҳамма нарсага, гарчи у нарса шариатга зид келса ҳам, тўғри келаверадиган даражада мослашувчи ҳамда замон билан бирга ўзгарадиган даражада ривожланувчи, дегани эмас.

 

25-бет

Бетлар: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49