Хитойда G20 саммити иш бошлади
Хитойда 4 сентябр куни “Инновацион, соғлом, изчил ва инклюзив дунё иқтисодиётини қуриш” мавзусида G20 саммити иш бошлади.
ХХР ҳукуматининг маълум қилишича, мамлакат раислигида ўтаётган саммитнинг устувор вазифалари — бутун дунёда иқтисодий ривожланиш учун янги имкониятларни излаш, жаҳон иқтисодиёти ва молиявий воситаларни янада самарали бошқариш, давлатлараро савдо ва сармоя майдонларини рағбатлантириш, инклюзив ва изчил тараққиётни йўлга қўйиш.
G20 (20 давлат гуруҳи) — мамлакатлараро иқтисодий ва молиявий ҳамкорлик масалаларини муҳокама қилишга бағишланган анжуман. G20 таркибига Австралия, Аргентина, Бразилия, Буюк Британия, Германия, Ҳиндистон, Индонезия, Италия, Канада, Хитой, Мексика, Россия, Саудия Арабистони, АҚШ, Туркия, Франция, Жанубий Корея, ЖАР, Япония ва Европа Иттифоқи киради. Бундан ташқари G20 учрашувларида одатда турли халқаро ташкилотлар, жумладан Молиявий барқарорлик кенгаши, Халқаро валюта фонди, Жаҳон савдо ташкилоти, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ва Жаҳон банки вакиллари ҳам иштирок этади.
G20 давлатларининг ялпи ички маҳсулоти дунё ЯИМнинг 85 фоизини ташкил этади.
2013 йилда “G20”да Россия раислик қилган, ундан кейин эса — Австралия, ўтган йили “20 давлат гуруҳи” раислигини Туркия қабул қилди.
Саммит 5 сентябр куни ўз ишини тамомлайди.
Туркистон:
Юқоридаги “катта йигирмалик” ва “катта еттилик” ташкилотларининг пайдо бўлиши ва уларнинг иш фаолиятларидан аввал кутилган мақсадлар қандай бўлган?
“Катта йигирмалик”: — Бу ташкилот 1999 йили ўз фаолиятини бошлади. Мақсади, дунёдаги ривожланган ва ривожланиб бораётган мамлакатларни, шунингдек халқаро банк ва бошқа йирик молиявий корхоналарни бирлаштириб, уларнинг молиявий алоқаларини тартибга солиб туриш орқали оламий иқтисодий системани глобаллашган ҳолда ушлаб туриш. Бу ташкилот дунёнинг қарийб 85% молиясини ўз тасарруфи остига олган ва уни ўз назорати остида тартиблаштириб туради.
“Катта еттилик”: — Бу норасмий ташкилот ҳам, оламий иқтисодий балансни назорат қилувчи уюшма бўлиб, асосан дунёнинг етакчи давлатлари ёки уларнинг қўл остиларидаги ривожланган давлатлардан ташкил топган. Бу ташкилотнинг устави ва қароргоҳи бўлмаганидек, уни расмий оламий ташкилот деб эътироф ҳам қилинмайди. Бу уюшма фақат маслаҳат бериш салоҳиятига эга деб эътироф этилишига қарамай, у дунё бошқарув системасини асоси ҳисобланади.
Бу ташкилот ва уюшмаларнинг мақсади нима? Булар капиталистик оламий системасининг асосий йўналтирувчилари ва уни яроқсиз иқтисодий системасининг ямоқчилари десак тўғри бўлади. Чунки капиталистик системанинг сиёсий ва иқтисодий системаси оламий капитални бир жойга йиғилиб қолишига ва молиявий тизимни бузулишига олиб бориб қўйиши муқаррардир. Бу жараённи биз воқеъда кўриб турибмиз.
Яъни, бу системани албатта капиталистлар бошқаришади. Улар эса, иқтисодий фаровонликнинг гарови бўлган ишлаб чиқарувчи оғир ва енгил саноатларни ўз қўлларига олишади. Кейин у капиталистлар бу соҳаларни манаполия қилиб олиш учун давлатлар ва халқаро ташкилотларга босим ўтказишади. Етакчи мамлакатлар раҳбарлари ушбу капиталистларнинг манфаатлари учун халқаро ташкилотлар пайдо қилишади ва уларни восита қилиб, оламий глобаллашган системалар тузишади. Масалан, патент системасини БМТда халқаро қонун сифатида қабул қилиниб, уни тиш тирноқлари билан ҳимоя қилиниши, бир қатор оламий стондартларни рўйкач қилиб, уларни чеклов сифатида қонунийлаштирилиши, заиф давлатлар ҳукуматларига ҳар хил босим бериш билан, у ҳокимият вакилларини мамлакат дастурларида ишлаб чиқаришга тўсиқлар қўйувчи қонунлар қабул қилдиришга мажбурлаш ва ҳоказо…….
Шундай бўлгач, бу система тез орада инқирозга учраши муқаррар эди. Лекин бу мамлакатлар капиталистик системани сақлаб қолиш учун, юқоридаги каби бир қатор ташкилотлар пайдо қилишди. “Катта йигирмалик” ва “катта еттилик” каби ташкилотларнинг вазифаси, молиявий тизимни назорат қилиш билан бирга, капитални бир маконда ёки муайян шахсларда тўпланиб, иқтисодий балансни бузулишининг олдини олиб туришга ҳаракат қилишдан иборатдир. Яъни бу ташкилотлар йирик давлатларни кичик ва заиф бўлган учинчи олам давлатлари деб номлашган мамлакатларга, маълум миқдорда грант ва қарз ҳисобидан молиявий кўмак кўрсатиб туришни тартиблаштириш билан шуғулланишади. Соддароқ айтганда, бутун инвестиция соҳаси, нодавлат жамғармалар, нодавлат ёрдам кўрсатиш ташкилотлари ва ҳоказо молиялаштиришнинг барча соҳаси, шу ташкилотларнинг назорати ва таъсири остидадир. Бу ташкилотлар учинчи олам мамлакатларини хом ашё базаси сифатида ушлаб туришга ҳаракат қилишади. Лекин шу жараёнда, мазкур давлатлар иқтисодий ўта ночорлашиб, сиёсий норозиликлар келиб чиқиши мумкин. Бу ташкилот аъзоларининг вазифаси, шу норозилик келтириб чиқариш даражаси бўлган чегарани аниқлаб, ўша мамлакатгп бир оз кўмак кўрсатишга ҳаракат қилишдан иборатдир.
Бу каби ташкилотлар дунёнинг етакчи давлатининг қўл остида бўлади. Бу глобаллашган оламий тизимни бошқарув тизгини кимнинг қўлида бўлса, у хоҳлаган мамлакатни оламий иқтисодий санкциялар билан хор қила олади. Ёки аксинча, хоҳлаган мамлакатни иқтисодий фаровон юртга айлантира олиши мумкин. Яъни бу ташкилотлар капиталистлар учун оламий иқтисодий глобал система яратиб беради. Капиталистларнинг оламий зулмларининг сиёсий портлаш чегарасини белгилаб беради. Оламий системанинг касофатидан ёрдамга ўта муҳтож бўлган мамлакатларни аниқлаб, уларга ёрдам кўрсатиш даража ва чегараларини аниқлаб беради. Етакчи ва ривожланган давлатлараро иқтисодий ва молиявий муаммоларни ҳам қисман тартиблаштира олади.